Sokolski dom i povelja

mar 10, 2021

Sokolstvo, kao sveslovenski, kulturno-nacionalni i politički pokret, nastao je u Češkoj 1862. godine. Ime organizacije „Soko“, preuzeto je iz srpske narodne tradicije, u kojoj je ptica soko simbol junaštva, odvažnosti i smelosti. U Srbiji je 24. marta 1904. godine u Sremskim Karlovcima osnovano prvo sokolsko društvo „Srpski Soko“.

Sokolski pokret i Sokolski dom predstavljaju važan segment istorije grada Rume. Sokolsko društvo imalo je veliki značaj u razvoju sportskog, društvenog i kulturnog života Rume tokom prve polovine XX veka. Iza sebe je ostavilo bogato nasleđe: od pisanih radova na temu filozofije sokolstva, pesama, zastava, znački i uniformi, pa do sportskog i takmičarskog duha.

Ruma, kao dobrim delom slovenska sredina, bila je pogodna za širenje sokolske ideologije.U Rumi se, među prvim mestima u ovim krajevima, osnivaju dva sokolska društva. Srpski Soko je osnovan 19. maja 1905. godine. Na osnivačkoj skupštini za starešinu je izabran dr Žarko Miladinović, a za zamenika starešine Dušan Popović ravnajući učitelj. Društvo je pripadalo Fruškogorskoj župi sa sedištem u Sremskim Karlovcima. Nedugo zatim, 31. maja 1905. godine, osnovan je i Hrvatski Soko u Rumi. Hrvatski Soko je pripadao Hrvatskoj sokolskoj župi „Bana Jelačića“ u Sremskoj Mitrovici i Savezu Hrvatskih sokolskih društava. Među članovima rumskih sokolskih društava bilo je ljudi iz svih društvenih staleža, to su bili profesori gimnazije, lekari, advokati, intelektualci, trgovci, zanatlije i državni činovnici.

Izbijanjem Prvog svetskog rata rad sokolskih društava je prekinut, a nastavljen je odmah po završetku rata. Sokoli su u Kraljevini Jugoslaviji, kroz fizičko vaspitanje, učvršćivali jugoslovenstvo kao državna organizacija fizičke kulture. Sokolska društva u svim mestima u Kraljevini doživljavaju procvat. Tako je bilo i sa rumskim Sokolima, umesto Srpskog i Hrvatskog, nastalo je jedno Sokolsko društvo Ruma, a ono doživljava svoje zlatno doba tokom tridesetih godina XX veka. Sokolsko društvo Ruma je pripadalo Beogradskoj sokolskoj župi i Savezu Sokola Kraljevine Jugoslavije, a od 1934. godine Ruma je bila središte III sokolskog okružja Sokolske župe Beograd.

Potreba za izgradnjom sokolskih domova javila se već u prvim godinama rada sokolskih društava. Za sokolska društva bilo je veoma važno da izgradnjom doma dobiju adekvatan i funkcionalan prostor za svoj rad. Sokolsko društvo Ruma, u okviru sokolske Petrove petogodišnjice 1936. godine, svečano se zavetovalo da će do punoletstva kralja Petra II Karađorđevića podići svoj dom u večni spomen Viteškom kralju Aleksandru I Ujedinitelju. Obezbeđen je plac koji se nalazio u centru Rume, u Orlovićevoj ulici, preko puta Vlastelinskog dvora. Poznati arhitekta i član Sokolskog društva Miloš Kovarž je besplatno uradio nacrt projekta Doma. Cilj je bio da Sokolski dom Viteškog kralja Aleksandra I Ujedinitelja bude središte kulturnog i društvenog života Rume, a time bi i druga rumska društva dobila svoj prostor za rad.

U okviru priprema za izgradnju Doma, Rumu je 18. maja 1938. godine, posetio zamenik starešine Saveza Sokola Kraljevine Jugoslavije Engelbert Gangl. Bila je to prva poseta visokog sokolskog zvaničnika i u analima Sokolskog društva u Rumi je zabeležena kao veliki i značajan praznik.

Sredstva za izgradnju Doma su prikupljena dobrovoljnim prilozima. Osnovan je fond za podizanje Sokolskog doma, a pravila fonda je usvojila Sokolska župa Beograd. Tako je do juna 1938. godine prikupljeno 175.000 dinara. Novčane priloge za izgradnju Doma je dalo 148 građana, uključujući i rumska društva: Kolo Srpskih sestara, Srpska trgovačak omladina, Srpsko pevačko društvo i Srpska ženska dobrotvorna zadruga, kao i Vlastelinstvo grofa Pejačevića.

Izgradnja je počela 3. maja 1939. godine, a 21. maja je obavljeno osvećenje temelja i položena je Povelja u temelj budućeg Doma. Osvećenje temelja je obavio prota Kosta Vuković, nakon toga je starešina Društva dr Petar Jović održao govor o radu Društva i izgradnji Doma. Tom prilikom su u Rumi priređeni okružni slet i javna vežba. Na sletu su, uz rumske sokole, učestvovala i sokolska društva iz Beograda, Sremske Mitrovice, Stare Pazove, Inđije, Šapca, Noćaja, Vognja, Platičeva, Buđanovaca i Putinaca. Takođe, učestvovala su i sva rumska društva, kao i mnoštvo građana. Ovoj svečanosti su prisustvovali ministar za fizičko vaspitanje naroda, Đuro Čejović i ban Dunavske banovine, dr Jovan Radivojević. Ispred Saveza Sokola Kraljevine Jugoslavije tu su bili Anton Štefan i genaral Ljubomir Maksimović.

Radovi na izgradnji Doma su brzo napredovali. Prvi deo Sokolskog doma je završen do jeseni 1939. godine. Svečanim činom osvećenja, 26. novembra 1939. godine, u 11 časova, počeo je sa radom Sokolski dom. Čin osvećenja je obavio izaslanik NJ. Sv. patrijarha Gavrila, vikarni episkop Vikentije Prodanov, uz asistenciju nekoliko sveštenika. Osvećenje doma je obavljeno uz učešće najviših predstavnika vojne i civilne vlasti. Svečanost je završena obraćanjem kraljevskog izaslanika. Prva svečana akademija u Sokolskom domu je održana istog dana u 16 časova, uz učešće hora Gimnazije i Srpskog pevačkog društva. Na akademiji su učestvovale sve kategorije vežbača Sokolskog društva Ruma, Župske olimpijske vrste i Sokolskog društva Zemun. Planirano je da se izgradnja drugog dela Doma, koji bi se naslanjao na zgradu pošte, smeštenoj na istom placu, nastavi naredne 1940. godine. Realizaciju ovog plana je prekinuo Drugi svetski rat, tako da drugi deo Doma nikada nije sagrađen.

U periodu nakon Drugog svetskog rata, u izmenjenim društveno političkim okolnostima, Sokoli su kao organizacija bili ukinuti. U posleratnom periodu Sokolski dom u Rumi ostao je u funkciji sporta, kao sala u kojoj je vežbalo društvo „Partizan“ i učenici osnovnih i srednjih škola. Sredinom sedamdesetih godina XX veka Sokolski dom je srušen i na tom placu je, 1974. godine, započela izgradnja novog stambenog bloka koji i danas, uz Gradski trg sa spomenikom, čini centralnu gradsku zonu. Prilikom rušenja iz temelja Doma izvađena je Povelja, postavljena maja 1939. godine, na svečanosti organizovanoj povodom osvećenja temelja. Danas se povelja o izgradnji Sokolskog doma nalazi u Zavičajnom muzeju Ruma i predstavlja jedan od vrednijih eksponata, a čuva se u Odeljenju istorijskih zbirki pod inventarnim brojem 96.

 

Pročitajte još

POSETITE NAS

Glavna 182, 22400, Ruma, Srbija

POZOVITE NAS

O MUZEJU

Osnovan 1. marta 1962. rešenjem Narodnog odbora opštine Ruma kao „zavičajni istorijsko-prirodnjački muzej“ sa precizno utvrđenim zadatkom „da radi na iskopavanju, sakupljanju i sređivanju zbirki predmeta, slika i zapisa istorijske vrednosti, zatim da organizuje izložbe i predavanja…“

RADNO VREME

ponedeljak  7:00 - 20:00 h
utorak  7:00 - 20:00 h
sreda  7:00 - 15:00 h
četvrtak  7:00 - 20:00 h
petak  7:00 - 20:00 h
subota 10:00 - 15:00 h
nedelja samo najavljene grupe

Veb prezentacija je licencirana pod uslovima licence Creative Commons Autorstvo-Nekomercijalno-Bez prerada 3.0 Srbija; Dizajnirano od strane Play Media

Ukidanje pečata
Pretrazivac kulturnog nasledja